No byrjar det å flaske seg. Rypebloggen er no der han skal vere:
jostedalsrypa.no. Der du er no, kjem ingen nye meldingar.

I går kveld var det førtiårsfest for Frode Breførar på Bretun. Eg skulle berre innom. Eg skulle berre levere ei kake. Eg hadde berre tenkt å ta eit glas gin&sitronbrus (til neste gong, og det er lenge til, veit eg at Kjellrun har tonic). Eg drakk ikkje kaffi til kakene, fordi eg skulle heimatte og leggje meg tidleg. Eg skulle ikkje stå ute og snakke med røykarane, for eg var så tunnkledd. Ja, slik kan det gå. Heime att klokka halvtre og ein veldig fin dag i dag. Men fytti så gøy det var.

I det aller fyrste blogginnlegget mitt spurde eg kven pokker Anne Viken var. Då visste eg sjølvsagt noko: At ho er ein surmulande nynorskkamikazejournalist i avisa Klassekampen. No veit eg meir: At ho er frå noksagtkommunen Gaular. Derfrå har det aldri kome mange gode hovud, det skal eg love dykk.

Vel, Anne Viken ser ut til å ha som livsprosjekt å diskvalifisere alle som 1) skriv nynorsk, men som ikkje byrja med det ved fødselen, og 2) ikkje skriv nynorsk nett slik som ho sjølv gjer.

Viken har lenge fortent eit svar i avisa med den ikkje veldig imponerande tilsetjingspolitikken, så i dag har det kome eit innlegg frå meg, Marit frå Gaupne og Hege frå Sandane. Det skal finnast her.

Og lyder slik:

Nynorsk realitetssjekk
Klassekampen 19.04.2007
Eli Bjørhusdal, Hege Lothe og Marit Tennø

Anne Viken har i fleire tekstar i Klassekampen bede om ein realitetssjekk for nynorsken og målrørsla.

Ho presenterer sjølv fylgjande «realitetar»: Folk som byter frå bokmål til nynorsk (konvertittar), skriv ein meir tradisjonell nynorsk enn dei som har skrive nynorsk heile livet. Norsk Målungdom skriv tradisjonell nynorsk. I Målungdomen er det stort sett konvertittar. Målungdomen, konvertittar og tradisjonell nynorsk er til skade for den «vanlege» nynorskbrukaren, dermed òg nynorsken. Anne Vikens empiriske grunnlag for desse påstandane ser ut til å vere: Ho er sjølv ei herleg uforfalska sunnfjordjente, og ho har vener og kjende som meiner det same som henne.

Vi tre er aktive medlemer i Noregs Mållag, to av oss har tidlegare hatt sentrale verv i Norsk Målungdom. Vi har alle vakse opp i nynorske kjerneområde, to av oss i Sunnfjord/Nordfjord. Vi har budd fleire år i dei største byane i Noreg før vi flytte til Sogn og Fjordane. Ettersom våre personlege røynsler ikkje heilt fell saman med Anne Vikens, tillet vi oss å setje spørsmålsteikn ved premissane for «analysen» hennar.

Kvar finst det dokumentert at konvertittar generelt sett skriv ein meir tradisjonell nynorsk? Kvar finst det dokumentert at det er den tradisjonelle nynorsken som får nynorskelevar til å byte til bokmål? Svara på desse spørsmåla er naturlegvis: Dette kan ikkje dokumenterast, for det stemmer ikkje.

Kan vi få be om at Anne Viken føretek ein realitetssjekk? Realitetane er elles godt dokumenterte i den omfattande forskingslitteraturen om språkskifte.

Anne Vikens gullegg er påstanden om at språk ikkje er politikk, men rein og pur kommunikasjon. Jau, det er rett at dei aller fleste nynorskskrivarar ikkje har nynorsk som politisk prosjekt. Men av dette kan ein sjølvsagt ikkje slutte at språk ikkje er politikk.

Nynorsk vert i dag brukt av 600 000 menneske over heile landet. I Sogn og Fjordane står nynorsken klart sterkast. Alle i fylket vårt møter nynorsk i løpet av dagen – anten det er på fylkesradioen, i lokalavisene, i skulen, hjå røyrleggjaren, på ferja eller på doveggen. Dersom det hadde vore rett at språk ikkje er politikk, burde nynorskelevar i vidaregåande skule i Sogn og Fjordane automatisk få lærebøker og dataprogram på nynorsk. Slik er det ikkje. Derimot har elevane sidan 1970-talet kjempa for nynorske lærebøker – og sidan slutten av 1990-talet har dei delteke i fleire kampanjar for nynorske læremiddel, for nynorske dataprogram og for nynorsk i pressa.

At det no er «naturleg» å velje mellom nynorsk eller bokmål på pc-ar i den vidaregåande skulen er altså eit resultat av at somme meiner språk er politikk – viktig politikk. At nynorsken kjennest sjølvsagd, naturleg og «upolitisk» for mange, er ein konsekvens av at andre har vore opptekne av språkpolitikk i praksis. Men det høyrer òg med til historia at det finst ei stor latent språkpolitisk interesse – når det hardnar til om læremiddel eller nynorsk i media, er det i nynorskområde som Sunnfjord ein finn den største støtta til målrørsla. Det er òg i Sogn og Fjordane ein finn den mest levande debatten om nynorsken sitt ve og vel – det er Anne Viken sjølv eit døme på.

Dei 100.000 nynorskbrukarane i Sogn og Fjordane ser på nynorsken som kommunikasjon, men språket gjev òg identitet. Anne Viken kallar seg nynorsking. Vi er òg nynorskingar. Ingen bokmålsbrukarar kallar seg bokmåling. Ved å kalle seg nynorsking har Anne Viken har akseptert ein del av grunnsynet i målrørsla – at språk er meir enn kommunikasjon. Kva med ein indre realitetssjekk, Viken?

I kveld var det foreldremøte i barnehagen. Der er når eg sit der i lukta av ungane våre, det er kaffi, te og sjokolade, det er når eg har staute karar som Geir Vidar og Magnus på mi venstre side og rappkjefta fnisefedre som Morten og Olav A på mi høgre og når eg har gjennomtenkte damer som Bente og Randi og verdas beste førskulelærarar AnneK og Oddbjørg der, og drøset går, det er då eg veit eg har valt rett her i livet.

No har me tre på to. Øyvind tok sine fyrste steg i dag, vel 10 månader gamal.

Moro det, men han er vorten bresen, ifylgje mimmi (bestemor mi). No skrik han i minst 20 minuttar kvar kveld når han vert lagd, så vaknar han rundt midnatt og er VELDIG vaken og då er det ikkje anna bøn enn å stå attmed sprinkelsenga og nynne/mumle og stryke på kjaken til han sovnar (det kan fort ta 2-3 timar). Dersom eg då, av utmatting, fell saman på golvet, dvs på den madrassen me har lagt attmed senga han, så sprett han opp som ein snurre og skrik som satan. Stå lent over senga mi og pust meg ned i andletet, di merr!!!, skrik han (trur eg), og slik vert det.

Ungar er ikkje for pyser, det vil eg berre ha sagt.

Ryktet om rypebloggen har tydelegvis spreidd seg langsetter aksen Bukve-Gjerde-Gaupne-Nes-Tallin, og det er eg særs nøgd med. Eg er mindre nøgd med at bloggen framleis er ganske lite på stell – eg ventar på at han i huset som likar å lese brukarrettleiingar (frå skimannen og ronny) skal rettleie meg fram til årningsmårnings.

I går figurerte eg i heilfigur over ei heil føkkings side i vår alles Sogn Avis. Det var i overkant, tykkjer eg. Eg såg ut som eg var meir enn ein halv gong så stor som han onkel Olav på same biletet, og bjørnen i bakgrunnen (Mette) var som ei lita mus. Moral: Ikkje bruk brunt belte til svarte skor dersom du har planar om å stå fram med mage- og bekkenregionen som mest dominerande kroppsdel på eit monsterbilete i lokalavisa.

Og når me snakkar om kroppsdeler: Kom dykk på korgballtrening! Tysdagar frå CIRKA halv åtte. Me held no på utover våren, reknar eg med.

Jostedalsrypa er ikkje ein flopp. Somme jostedøler vart leie seg etter at eit par arkeologar fann ut at vitle rjupa likevel ikkje var åleine i dalen den gongen på 1300-talet. Men det er ingen grunn til å deppe – Jostedalsrypa lever i beste velgåande som myte og segn. At det vart ein del presse kring henne og Jostedalen i kjølvatnet av forskingsfunna for eit par veker sidan er jo elles slikt som jostedøler kan like. Ikkje ein dag utan Jostedalen i Sogn Avis!   

Mange vil kanskje hevde at eg er sjølvoppteken nok til å karakterisere meg sjølv som ei rype, men det er no ein gong slik at eg grabba til meg domenet og firmanamnet Jostedalsrypa for eit par år sidan. Domenet er enno ikkje i bruk, og for den del ikkje einmannsføretaket heller – sjølv om eg har fått mang ein reklamepenn i posten inngravert “Jostedalsrypa Eli Bjørhusdal”.  Men berre vent, eg skal koma um inkje so braatt. Og no er altså Jostedalsrypa etablert som bloggnamn. Så gjeld det å etterfylle med substans. Det er ei utfordring for mange bloggarar, og det skal eg kome attende til.

Endeleg nokon i Jostedalen som bloggar om anna enn ski, fjell og turar, spør de meg! Og det gjer de jo no. For framtida er de alle inviterte til dei store spørsmåla i Krundalen: Kva for ullvaskemiddel er best? Kvifor et ikkje fleire småbarnsfamiliar middag på kafeen på sundagar? Kvifor får me ikkje fartshumpar i Krundalsvegen? Kva gjer ein med sprittusj på ubehandla kjøkentrebenk? Kven pokker er Anne Viken?

Og her høyrer me brøytetraktoren fer forbi i denne augneblinken. Kven hadde trudd det?